Yggdrasil — znaczenie symbolu i tatuażu

Yggdrasil uosabia jedność istnienia i przeznaczenie — jest osią, wokół której zorganizowany jest cały świat nordycki: korzenie sięgają studni i krainy zmarłych, korona rozpościera się nad krainami bogów, a wszystko, co ważne, dzieje się w jego zasięgu.

Ale najciekawsza warstwa tego symbolu jest zwykle pomijana, a to ona nadaje mu prawdziwą siłę: Yggdrasil cierpi. Poemat Grímnismál mówi wprost, że drzewo znosi więcej trudu, niż ludzie sobie wyobrażają — jeleń obgryza jego pędy, w pniu toczy się gnicie, a u korzenia gryzie je smok Nidhogg.

To nie jest spokojny diagram kosmiczny. To drzewo, które jest niszczone nieprzerwanie i mimo to stoi. Dlatego dzisiejsze odczytanie — wytrwałość, trwanie mimo obciążenia, korzenie trzymające przy życiu, gdy z góry sypie się wszystko — nie jest dopisane na siłę. Jest w źródle.

Druga warstwa to więź i ciągłość: pojedyncze drzewo, w którym wszystko jest ze sobą połączone, od zmarłych u korzeni po bogów w koronie. Stąd popularność Yggdrasilu jako symbolu rodziny, pokoleń i przynależności.

Trzecia to los. U jednego z korzeni mieszkają norny — prządki wyznaczające przeznaczenie. W ujęciu nordyckim los jest przesądzony, a wartością jest sposób, w jaki się go przyjmuje.

Yggdrasil znamy z dwóch grup źródeł: Eddy poetyckiej (przede wszystkim Völuspá i Grímnismál) oraz Eddy prozaicznej Snorriego Sturlusona, powstałej około 1220 roku.

I tu zaczyna się uczciwość, która obowiązuje przy całej mitologii nordyckiej: Snorri był chrześcijańskim Islandczykiem piszącym ponad dwieście lat po chrystianizacji. Nie był wyznawcą tych wierzeń — był uczonym antykwarystą porządkującym dawną poezję. Wiele naszych „oczywistości” o nordyckiej kosmologii to jego systematyzacja, a nie zapis żywej religii.

Drugi ważny punkt: dziewięć światów. Liczba dziewięć rzeczywiście pojawia się w źródłach. Ale czytelna lista dziewięciu nazwanych krain rozmieszczonych na drzewie jak na schemacie to rekonstrukcja nowożytna. Źródła nie podają takiego spisu, a różne teksty wymieniają różne miejsca. Popularne diagramy z dziewięcioma podpisanymi światami — i wersja znana z kultury masowej — są uporządkowaniem późniejszym.

Trzeci: jaki to gatunek drzewa. Źródła nazywają Yggdrasil jesionem (askr), ale opisują go też jako wiecznie zielony, co jesionowi nie odpowiada. Stąd propozycja, że pierwotnie chodziło o cis. Sprawa nie jest rozstrzygnięta — możliwe też, że poeta nie był botanicznie precyzyjny.

Czwarty: sama nazwa. „Yggdrasill” tłumaczy się najczęściej jako „rumak Ygga”, czyli koń Odyna (Ygg to jedno z jego imion). Wiąże się to z opowieścią o Odynie, który wisiał na drzewie dziewięć nocy, przebity włócznią, by zdobyć runy — szubienica bywała w poezji nazywana „koniem wisielca”. Istnieją też inne propozycje etymologiczne.

Skandynawia epoki Wikingów

Oś kosmologii nordyckiej. Trzy korzenie sięgają trzech studni, wśród nich studni Urd, gdzie zasiadają norny wyznaczające los, oraz studni Mimira, źródła mądrości, za łyk z której Odyn oddał oko.

Źródła i ich ograniczenie

Edda poetycka (Völuspá, Grímnismál) i Edda prozaiczna Snorriego z około 1220 roku. Snorri był chrześcijaninem piszącym ponad dwa wieki po chrystianizacji Islandii — nasz obraz nordyckiej kosmologii jest przefiltrowany przez jego porządkującą pracę.

Mieszkańcy drzewa

Orzeł w koronie, smok Nidhogg gryzący korzeń, wiewiórka Ratatoskr biegająca między nimi i przenosząca obelgi, cztery jelenie objadające pędy. Jeden z nielicznych mitów kosmicznych z wbudowanym humorem.

Drzewo świata poza Skandynawią

Motyw osi świata w formie drzewa występuje w wielu kulturach — od syberyjskich tradycji szamańskich po indoeuropejskie wyobrażenia kosmiczne. To pokrewieństwo typologiczne, nie dowód wspólnego pochodzenia.

Drzewo życia a Yggdrasil

Współcześnie często mylone. Drzewo życia to szeroki, międzykulturowy motyw wzrostu i więzi. Yggdrasil to konkretne drzewo z konkretnej mitologii, z własnymi mieszkańcami, studniami i losem.

Kultura współczesna

Od XIX-wiecznego romantyzmu, przez Wagnera, po współczesne gry, seriale i tatuaż. Popularne wyobrażenie Yggdrasilu — schemat z dziewięcioma podpisanymi światami — pochodzi w większości z tego obiegu, nie ze źródeł.

Psychologicznie Yggdrasil działa przede wszystkim jako obraz trwania pod obciążeniem. To rzadka i wartościowa treść: nie zwycięstwo, nie siła, lecz zdolność stania mimo tego, że coś nas nieprzerwanie nadgryza. Osoby wybierające ten symbol po długiej chorobie, w kryzysie albo po latach dźwigania czegoś trudnego zwykle trafiają dokładnie w ten sens.

Drugi wątek to korzenie i pokolenia. Drzewo, w którym zmarli są u podstawy, a życie rozwija się w koronie, to naturalny symbol rodziny rozumianej jako ciągłość, a nie tylko jako aktualny skład.

Trzeci to integracja. W ujęciu jungowskim drzewo bywa czytane jako obraz całości osobowości: to, co pod ziemią (nieświadome, wyparte, odziedziczone), i to, co w świetle, należy do jednego organizmu. Sięganie w górę wymaga sięgania w dół.

Zaznaczamy: to współczesne ramy interpretacyjne, przydatne jako klucz osobisty. Ludzie epoki Wikingów nie myśleli o Yggdrasilu w kategoriach psychologii ani rozwoju osobistego.

Duchowo Yggdrasil jest osią, czyli punktem odniesienia porządkującym całość — miejscem, w którym schodzą się poziomy istnienia. Pod drzewem, przy studni Urd, bogowie odbywają swoje zgromadzenia. To nie jest tło mitu, lecz jego centrum.

Szczególnie mocny jest wątek wiedzy zdobywanej przez ofiarę. Odyn wisi na drzewie dziewięć nocy, przebity własną włócznią, ofiarowany samemu sobie, żeby zdobyć runy. Oddaje też oko za łyk ze studni Mimira. Nordycka mądrość nie jest darem — jest zakupem, i to drogim.

Współczesne rodzimowierstwo używa Yggdrasilu jako symbolu porządku świata i więzi z przodkami. Ruchy New Age odczytują go często przez pryzmat czakr, poziomów świadomości albo energii — te wykładnie są nowożytne i nie mają oparcia w źródłach nordyckich.

I raz jeszcze rzecz, którą warto zapamiętać, bo jest najbardziej własna dla tego symbolu: w tej mitologii świat nie jest wieczny. Yggdrasil zadrży przy Ragnaröku. Duchowość nordycka nie obiecuje trwałości — proponuje raczej godne trwanie mimo jej braku.

Yggdrasil jest jednym z najbardziej wymagających motywów nordyckich — i większość nieudanych realizacji bierze się z jednej przyczyny: zbyt drobnego rysunku na zbyt małej powierzchni.

Decyzja pierwsza: skala i gęstość. Rozgałęziona korona plus system korzeni to setki cienkich linii schodzących się blisko siebie. Po kilku latach tusz się rozlewa i gęsta korona zmienia się w ciemną plamę. Dwa wyjścia: albo duża skala (bark, plecy, udo, przedramię w pełnej długości), albo świadome uproszczenie — mniej gałęzi, grubsza kreska, więcej prześwitów. Uproszczony Yggdrasil postarza się dobrze; zminiaturyzowany szczegółowy nie.

Decyzja druga: wpisany w koło czy swobodny. Wersja w okręgu jest najpopularniejsza, daje zamkniętą, medalionową kompozycję i dobrze wygląda na barku czy przedramieniu. Wersja swobodna, rozłożysta, wymaga większej powierzchni, ale wygląda naturalniej.

Decyzja trzecia: czy pokazać korzenie. To ważny wybór znaczeniowy. Sama korona to drzewo. Korona z korzeniami to dopiero Yggdrasil — bo cały sens tkwi w tym, że dół i góra to jeden organizm. Symetria korony i korzeni to najczęstsze i najlepsze rozwiązanie.

Decyzja czwarta: czy dodać mieszkańców. Orzeł, Nidhogg, wiewiórka Ratatoskr, jelenie — dodają treści i wyglądają świetnie, ale wymagają naprawdę dużej skali. Przy średniej lepiej wybrać jeden element niż upchnąć wszystkie.

Dobrze łączy się z runami, młotem Thora, valknutem i motywami zwierzęcymi z mitologii nordyckiej.

Bark i ramię

Najlepszy wybór dla wersji w okręgu: naturalnie zaokrąglona powierzchnia, dość miejsca na czytelną koronę i korzenie.

Plecy

Jedyne miejsce, które pomieści pełną, rozłożystą wersję z mieszkańcami drzewa. Kompozycja może rozciągać się na cały grzbiet, z korzeniami schodzącymi w dół.

Przedramię

Dobre przy układzie pionowym — pień wzdłuż ręki, korona przy łokciu, korzenie przy nadgarstku. Wymaga uproszczenia gałęzi.

Udo

Dużo miejsca, wolniejsze blaknięcie niż w miejscach wystawionych na słońce; dobre pod duże, szczegółowe wersje.

Kręgosłup

Efektowne rozwiązanie: pień wzdłuż kręgosłupa, korona między łopatkami. Symetryczne i dobrze wpisane w anatomię.

Klatka piersiowa

Mocne przy wersji symetrycznej z korzeniami; wymaga skali, mostek bolesny.

Czego unikać

Nadgarstek, kostka, palce — powierzchnie zbyt małe dla drzewa i najszybciej ścierające się. Jeśli koniecznie, to tylko wersja bardzo uproszczona.

Blackwork — mocna, pełna forma; najlepsza trwałość, dobrze znosi upływ lat nawet przy bogatej koronie.

Dotwork — punktowe cieniowanie korony i korzeni; daje głębię bez mnożenia cienkich linii, więc starzeje się lepiej niż fine line.

Grawerunek / engraving — w duchu ryciny z dawnego atlasu; elegancki, „muzealny” i bardzo dobrze pasuje do charakteru motywu.

Geometryczny — drzewo wpisane w okrąg z podziałami i symetrią; czytelne i technicznie wdzięczne, dobre przy mniejszej skali.

Nordycka plecionka — gałęzie i korzenie przechodzące w ornament w stylu Urnes; historycznie najbardziej spójne, wymaga dużej powierzchni.

Fine line — najbardziej ryzykowny przy tym motywie: gęste, cienkie gałęzie z czasem zlewają się w plamę. Możliwy tylko przy dużej skali i mocno przerzedzonej koronie.

• Yggdrasil cierpi — i to jest w źródle. Grímnismál mówi wprost, że drzewo znosi więcej trudu, niż ludzie przypuszczają: obgryzają je jelenie, w pniu toczy się gnicie, u korzenia gryzie smok Nidhogg. Symbol wytrwałości nie jest tu dopisany.
• Nazwa znaczy prawdopodobnie „rumak Ygga”, czyli koń Odyna. Wiąże się to z opowieścią o Odynie wiszącym na drzewie dziewięć nocy dla zdobycia run — szubienicę nazywano w poezji „koniem wisielca”.
• Nie wiadomo, jakie to drzewo. Źródła nazywają je jesionem, ale opisują jako wiecznie zielone, co jesionowi nie odpowiada. Stąd propozycja cisu. Sprawa pozostaje nierozstrzygnięta.
• Czytelna lista dziewięciu światów to rekonstrukcja nowożytna. Liczba dziewięć jest w źródłach, ale uporządkowany spis dziewięciu nazwanych krain rozmieszczonych na drzewie — już nie.
• Wiewiórka roznosi obelgi. Ratatoskr biega po pniu między orłem w koronie a smokiem u korzeni, przenosząc wzajemne złośliwości. Rzadki przypadek humoru w micie kosmicznym.
• Odyn oddał oko za jeden łyk. Studnia Mimira u korzenia drzewa dawała mądrość — ceną było oko. Nordycka wiedza nie bywa darmowa.
• Pod drzewem bogowie sądzą. Przy studni Urd, gdzie prządki norny wyznaczają los, odbywają się zgromadzenia bogów.
• Nasz obraz tej mitologii jest chrześcijański w zapisie. Edda prozaiczna powstała około 1220 roku, spisana przez chrześcijańskiego Islandczyka ponad dwa wieki po chrystianizacji.
• Świat nie jest wieczny. Przy Ragnaröku Yggdrasil zadrży. Mitologia nordycka nie obiecuje trwałości — proponuje trwanie mimo jej braku.